Czy masło jest lekkostrawne? Wszystko, co musisz wiedzieć

Masło jest uznawane za produkt lekkostrawny, jeśli spożywasz je w małej ilości i nie używasz do smażenia. O jego tolerancji decyduje także stan zdrowia, zawartość tłuszczu oraz dodatki do posiłku. Sprawdź, kiedy masło może pojawić się w diecie lekkostrawnej, a kiedy lepiej je ograniczyć.

Dlaczego masło uchodzi za lekkostrawne?

Masło zawiera tłuszcz mleczny, który organizm zwykle trawi łatwiej niż ciężkie tłuszcze zwierzęce, takie jak smalec czy słonina. Z tego powodu niewielka ilość produktu znajduje się na listach żywności dopuszczanej w diecie lekkostrawnej.

Nie oznacza to jednak, że można jeść je bez ograniczeń. Jedna łyżeczka masła waży około 10 g, a taka porcja dobrze sprawdza się do cienkiego posmarowania pieczywa lub dodania do gotowego dania. Smażenie na maśle zmienia sytuację – wysoka temperatura i większa ilość tłuszczu mogą obciążać żołądek.

Masło jest lekkostrawne przede wszystkim w małej porcji, podane na zimno lub dodane do gotowej potrawy. Nie jest dobrym wyborem do smażenia w diecie odciążającej przewód pokarmowy.

Co zawiera masło?

Masło jest produktem mlecznym wytwarzanym najczęściej ze śmietanki. Zawiera zwykle 82–90% tłuszczu mlecznego, a zgodnie z wymaganiami nie powinno mieć więcej niż 16% wody.

Największą część tłuszczu stanowią nasycone kwasy tłuszczowe. Zalecenia żywieniowe mówią, aby dostarczały najwyżej 10% energii z całej diety. Przy jadłospisie o wartości 2000–2500 kcal oznacza to około 22–28 g tych kwasów dziennie. Tę ilość może dostarczyć mniej więcej 40–52 g masła, ale nasycone tłuszcze znajdują się także w mięsie, serach, jajach, słodyczach i oleju palmowym.

Kiedy masło może powodować dolegliwości?

Duża porcja tłuszczu spowalnia opróżnianie żołądka. U części osób prowadzi to do uczucia pełności, nudności, odbijania albo nasilenia refluksu. Problemem bywa nie samo pieczywo z cienką warstwą produktu, lecz połączenie masła z boczkiem, tłustym serem, jajecznicą i smażeniem.

Nietolerancja laktozy

Masło zawiera niewielkie ilości laktozy, ponieważ powstaje z produktu mlecznego. Osoby z nietolerancją tego cukru mogą odczuwać dyskomfort po tradycyjnym maśle, choć reakcja nie zawsze występuje. Na rynku są także warianty bez laktozy.

Choroby serca i podwyższony cholesterol

W 100 g masła znajduje się około 200–250 mg cholesterolu. Sam cholesterol pełni w organizmie ważne funkcje – uczestniczy w budowie błon komórkowych, syntezie hormonów i trawieniu tłuszczów. Nadmiar tłuszczów nasyconych może jednak podnosić stężenie cholesterolu LDL, szczególnie u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi.

Przy wysokim LDL, miażdżycy lub przebytej chorobie serca masło powinno pojawiać się rzadko i w małych porcjach. W takich sytuacjach częściej wybiera się miękką margarynę na bazie olejów roślinnych.

Masło na diecie lekkostrawnej – jak je stosować?

Dieta lekkostrawna ogranicza produkty tłuste, smażone i bogate w błonnik nierozpuszczalny. Jej celem jest odciążenie żołądka i jelit, a nie odchudzanie. Zalecana ilość błonnika wynosi zwykle maksymalnie 25 g na dobę, choć przy niektórych badaniach limit jest niższy.

Masło można wykorzystać jako niewielki dodatek do jasnego pieczywa, puree ziemniaczanego, ryżu albo gotowanych warzyw. Najlepiej dodać je po ugotowaniu potrawy, zamiast podgrzewać je na patelni.

W jadłospisie lekkostrawnym sprawdzają się między innymi:

• czerstwa bułka pszenna z cienką warstwą masła i chudym twarogiem,
• ziemniaki puree z niewielką ilością tłuszczu,
• gotowana marchew lub dynia z odrobiną masła,
• ryż z gotowanym kurczakiem i łagodnymi warzywami,
• jajko na miękko bez smażenia na tłuszczu.

Znaczenie ma również temperatura posiłku. Potrawy powinny być letnie, nie bardzo gorące ani lodowate. Przy zaostrzeniu refluksu, biegunce lub dolegliwościach po zabiegu ilość masła może wymagać dalszego ograniczenia.

Masło czy margaryna – co wybrać?

Wybór zależy od celu. Masło jest produktem mlecznym, zawiera cholesterol i dużo tłuszczów nasyconych. Miękka margaryna dostarcza zwykle więcej jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, a jej skład może lepiej pasować do diety wspierającej układ krążenia.

Polskie przepisy wymagają wzbogacania margaryn w witaminę A i D. W 100 g produktu znajduje się zwykle 800–900 µg witaminy A oraz 7,5 µg witaminy D. Niektóre margaryny zawierają też sterole roślinne, które pomagają obniżać stężenie cholesterolu LDL.

Przy zakupie sprawdź etykietę. Miękka margaryna kubkowa z olejem rzepakowym będzie innym wyborem niż twarda margaryna kostkowa przeznaczona do pieczenia. W badaniach polskich z 2017 roku margaryny miękkie zawierały około 0,13–1,11% tłuszczów trans, podczas gdy masło miało ich około 2–3% zawartości tłuszczu.

Czy masło jest dobre dla dzieci?

Dzieci do 3. roku życia mogą otrzymywać masło jako element urozmaiconej diety. Cholesterol jest potrzebny do budowy błon komórkowych i rozwoju młodego organizmu. Porcja powinna jednak pozostać niewielka, a jadłospis dziecka nie może opierać się na tłustych produktach.

W przypadku bólu brzucha, biegunki, wymiotów, refluksu albo podejrzenia nietolerancji mleka warto obserwować reakcję na produkt. Dieta eliminacyjna u dziecka wymaga konsultacji medycznej, ponieważ przypadkowe usuwanie nabiału może ograniczyć podaż energii i składników odżywczych.

Masło zawiera także CLA, czyli sprzężony kwas linolowy. Badania nie potwierdzają jednak, aby ilości obecne w typowej porcji wpływały istotnie na redukcję tkanki tłuszczowej lub ochronę przed chorobami.