Lista zbóż o niskiej zawartości błonnika obejmuje przede wszystkim ryż biały, jasny makaron, drobne kasze i oczyszczone pieczywo pszenne. Produkty należy zwykle gotować do miękkości, ponieważ w diecie niskobłonnikowej potrawy al dente mogą być gorzej tolerowane.
Dieta niskobłonnikowa, nazywana też niskoresztkową, ma charakter leczniczy i przejściowy. Stosuje się ją między innymi przed kolonoskopią oraz w okresach zaostrzenia wybranych chorób jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy zapalenie uchyłków. Ograniczenie błonnika może zmniejszać objętość stolca i obciążenie jelit. Nie jest to stały model żywienia dla osób zdrowych. Zakres diety powinien wynikać z zaleceń lekarza lub dietetyka klinicznego.
Zboża i produkty zbożowe o niskiej zawartości błonnika
Najmniej błonnika spośród popularnych produktów zbożowych zawierają produkty oczyszczone, czyli pozbawione części okrywy ziarna. W praktyce są to przede wszystkim ryż biały, jasny makaron oraz kasza jaglana. Dla porównania ryż brązowy, kasza gryczana, pęczak i amarantus zawierają go wyraźnie więcej.
Poniższe wartości pokazują różnicę między produktem suchym a ugotowanym. Zawartość w przeliczeniu na 100 g po ugotowaniu jest niższa głównie dlatego, że produkt pochłania wodę. Gotowanie do miękkości zmienia też strukturę potrawy i zwykle poprawia jej tolerancję.
| Produkt | Błonnik w surowym produkcie (g/100 g) | Błonnik w gotowanym produkcie (g/100 g) |
|---|---|---|
| Ryż biały | 2,4 | 0,8 |
| Makaron biały | 2,5 | 0,8 |
| Kasza jaglana | 3,2 | 1,0 |
| Makaron ryżowy | 2,3 | 0,9 |
| Kasza gryczana | 5,9 | 2,1 |
| Ryż brązowy | 8,7 | 3,0 |
| Kasza jęczmienna perłowa | 6,2 | 2,0 |
| Ziarna amarantusa | 14,0 | 6,1 |
Dane mają charakter orientacyjny, ponieważ mogą się różnić zależnie od odmiany produktu, stopnia oczyszczenia i ilości wchłoniętej wody. W diecie niskobłonnikowej lepiej wybierać produkty z dolnej części tabeli, a kaszę gryczaną, ryż brązowy, pęczak i amarantus zwykle ograniczać.
Jakie pieczywo ma najmniej błonnika?
Najczęściej wybiera się jasne pieczywo pszenne, ponieważ powstaje z mąki pozbawionej dużej części otrębów. Bułki pszenne, pieczywo tostowe, bułki mleczne i jasny chleb pszenny mają mniej błonnika niż pieczywo żytnie razowe, graham czy pełnoziarniste.
| Produkt | Błonnik (g/100 g) |
|---|---|
| Bułki pszenne | 1,8 |
| Bułki mleczne | 2,0 |
| Ciabatta | 2,0 |
| Pieczywo tostowe | 2,1 |
| Chleb pszenny | 2,7 |
| Chleb baltonowski | 3,3 |
| Chleb żytni jasny | 4,1 |
| Chleb graham | 6,4 |
| Bułki grahamki | 6,7 |
| Chleb żytni razowy | 8,4 |
| Chleb pełnoziarnisty z żyta | 9,1 |
Pieczywo pełnoziarniste, razowe, graham i większość pieczywa żytniego zawiera więcej otrębów oraz fragmentów okrywy ziarna. Z tego powodu zwykle nie pasuje do ścisłej diety niskobłonnikowej. Trzeba też sprawdzać skład pieczywa, ponieważ produkt opisany jako pszenny może zawierać dodatek otrębów, ziaren słonecznika, siemienia lnianego lub innych nasion.
Jak przygotować produkty zbożowe?
Sam wybór jasnego produktu nie zawsze wystarcza. Obróbka termiczna i mechaniczna zmieniają strukturę żywności, dlatego w okresie zaleconego ograniczenia błonnika stosuj następujące zasady:
- Wybieraj ryż biały, jasny makaron i drobne kasze zamiast produktów pełnoziarnistych oraz grubych kasz.
- Gotuj produkty dłużej, aż będą miękkie, i nie podawaj ich w wersji al dente.
- Rozdrabniaj lub miksuj potrawy, jeśli lekarz albo dietetyk zaleci dietę o bardzo małej zawartości resztek.
- Usuwaj skórki, pestki i nasiona z dodatków roślinnych podawanych razem z daniem.
- Nie dodawaj otrębów, płatków pełnoziarnistych, orzechów ani ziaren do kasz, jogurtów i pieczywa.
Gotowanie na miękko może zmniejszać zawartość błonnika w porcji przeliczonej na 100 g oraz ułatwiać trawienie, ale jednocześnie może zwiększać szybkość wzrostu stężenia glukozy po posiłku. Dlatego osoby z cukrzycą powinny uwzględnić sposób przygotowania w całym planie zaleconym przez specjalistę.
Co wybierać, a czego unikać?
Najprostsze zestawienie produktów w diecie niskobłonnikowej wygląda następująco:
- Do wyboru – ryż biały, jasny makaron, kasza jaglana ugotowana do miękkości, makaron ryżowy, bułki pszenne i jasne pieczywo tostowe.
- Do ograniczenia lub wykluczenia – ryż brązowy, pęczak, kasza gryczana, amarantus, makaron pełnoziarnisty oraz płatki z otrębami.
- Do ograniczenia – chleb żytni razowy, graham i pieczywo pełnoziarniste.
- Do wykluczenia z dodatków – nasiona, pestki, orzechy i produkty z dużą ilością otrębów.
Po ustąpieniu zaostrzenia lub zakończeniu przygotowania do badania nie należy samodzielnie utrzymywać diety niskobłonnikowej przez długi czas. Powrót do większej ilości błonnika powinien odpowiadać stanowi zdrowia i zaleceniom osoby prowadzącej.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani dietetykiem klinicznym. W przypadku przygotowania do kolonoskopii lub zaostrzenia choroby jelit należy stosować przede wszystkim indywidualne zalecenia medyczne.
